Nhà máy Xe lửa Gia Lâm – Giữ lại để phát triển công nghiệp đường sắt Việt Nam

Cơ sở công nghiệp đường sắt lớn nhất miền Bắc

Nhà máy Xe lửa Gia Lâm – nay là Công ty Cổ phần Xe lửa Gia Lâm – là cơ sở công nghiệp đường sắt lớn nhất tại miền Bắc Việt Nam, có diện tích hơn 203.000m². Nhà máy được xây dựng đồng bộ từ những năm 1980 với sự hỗ trợ của Chính phủ Ba Lan, sở hữu hệ thống hạ tầng hiện đại, phù hợp đặc thù kỹ thuật ngành đường sắt.

Với công suất thiết kế có thể đóng mới khoảng 1.200 toa xe, sửa chữa hơn 120 đầu máy và 600 toa xe mỗi năm, nơi đây giữ vai trò trung tâm trong hoạt động bảo dưỡng và phát triển phương tiện vận tải đường sắt quốc gia.

Vị trí chiến lược, kết nối đa tuyến đường sắt

Nhà máy được đặt tại vị trí từng là nền móng của ngành đường sắt do Pháp xây dựng, nằm tại đầu mối phía Bắc sông Hồng – khu vực kết nối nhiều tuyến đường sắt quan trọng:

• Hà Nội – Lào Cai

• Hà Nội – Hải Phòng

• Hà Nội – Đồng Đăng

• Hà Nội – Thái Nguyên

• Hà Nội – Hạ Long

Ngoài ra, hệ thống đường sắt khổ tiêu chuẩn 1.435mm trong nội bộ nhà máy cho phép toàn bộ phương tiện di chuyển trực tiếp ra ga Gia Lâm, kết nối với các tuyến trong nước và quốc tế như Hà Nội – Bắc Kinh – châu Âu.

Vai trò không thể thay thế trong công nghiệp đường sắt

Theo chuyên gia giao thông Nguyễn Ân, Nhà máy Xe lửa Gia Lâm có vai trò then chốt trong hệ sinh thái công nghiệp đường sắt:

“Để hình thành một cơ sở công nghiệp quy mô lớn như hiện nay cần quỹ đất và nguồn vốn đầu tư rất lớn. Trong khi đó, hệ thống nhà xưởng, thiết bị của Gia Lâm vẫn còn đáp ứng tốt cho các nhu cầu sửa chữa, lắp ráp và chế tạo đầu máy, toa xe.”

Vị trí thuận lợi, kết nối đa tuyến, đa khổ đường sắt (khổ lồng 1.000mm và 1.435mm), tạo điều kiện điều phối vận hành hiệu quả. Đặc biệt, trong tương lai khi triển khai đường sắt kết nối cảng Lạch Huyện, Nhà máy Xe lửa Gia Lâm hoàn toàn có thể đảm nhiệm vai trò sửa chữa, đóng mới toa xe chở hàng, nhất là toa xe container.

Định hướng giữ lại Nhà máy Xe lửa Gia Lâm

Mặc dù đã có đề xuất di dời từ phía TP. Hà Nội, ngành đường sắt Việt Nam vẫn kiên định chủ trương giữ lại Nhà máy Xe lửa Gia Lâm. Theo Quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn 2050 (Quyết định 1769/QĐ-TTg ngày 19/10/2021), đây là một trong hai cơ sở công nghiệp đường sắt chủ lực cần duy trì và phát triển – bên cạnh Nhà máy Xe lửa Dĩ An tại Bình Dương.

Đại diện Cục Đường sắt Việt Nam cho biết:

“Hiện nay, công nghiệp đường sắt chưa nhận được đầu tư tương xứng từ cả khu vực Nhà nước và tư nhân. Do đó, việc bảo tồn và phát triển các cơ sở công nghiệp chủ lực là điều tất yếu để phục vụ hoạt động vận tải và sản xuất thiết bị đường sắt.”

Gia Lâm – Trung tâm công nghiệp chế tạo, nội địa hóa sản phẩm đường sắt

Theo Tổng giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam – ông Đặng Sỹ Mạnh, Công ty CP Xe lửa Gia Lâm đang được định hướng phát triển thành trung tâm sản xuất – chế tạo toa xe, đầu máy và linh kiện thay thế, với tỉ lệ nội địa hóa sản phẩm từ 60% đến 80%.

Mục tiêu bao gồm:

• Đóng mới toa xe khách, toa xe hàng

• Lắp ráp đầu máy Diesel, hướng tới đầu máy điện

• Sản xuất linh kiện cơ khí, cấu kiện đường sắt

Cơ sở hạ tầng của nhà máy hiện là tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia, được Nhà nước đầu tư từ nguồn viện trợ của Ba Lan. Do đó, theo quy định pháp luật, việc di dời, chuyển đổi mục đích sử dụng cần có quyết định từ đại diện chủ sở hữu tài sản công.

Tầm quan trọng chiến lược của Nhà máy Xe lửa Gia Lâm

“Đây là một trong những tài sản công nghiệp có giá trị cao, mang tính chiến lược, phục vụ sản xuất – sửa chữa – bảo trì đầu máy, toa xe cho toàn ngành. Giữ lại và phát triển cơ sở này là định hướng không chỉ hợp lý, mà còn cấp thiết trong giai đoạn hiện nay,” ông Mạnh nhấn mạnh.

Kết luận

Nhà máy Xe lửa Gia Lâm không chỉ là một phần không thể thiếu trong hệ thống công nghiệp đường sắt Việt Nam, mà còn là một trong những cơ sở hiếm hoi có thể phát triển nội địa hóa thiết bị ngành đường sắt. Trong bối cảnh hiện tại, việc duy trì và nâng cấp cơ sở này là bước đi chiến lược, phù hợp với định hướng phát triển mạng lưới đường sắt quốc gia đến năm 2050.